از نظر عرفا فتح بر سه نوع است. یکم، فتح قریب که قرآن بدان این گونه اشاره نموده است: «نصر من الله و فتح قریب»دوم، فتح مبین که بیان قرآن درباره آن چنین است: «إنا فتحنا لک فتحاً مبیناً»؛سوم، فتح مطلق و به تعبیر قرآن، «اذا جاء نصر الله و الفتح»عرفا انواع فتح را به گشایش عوالم و مراتب هستى در سیر صعودى تعبیر کرده اند. فتح قریب را اول مرتبه فتح و گشایش مراتب صعود دانسته اند و آن، عبور و خروج از منازل مربوط به نفس و ورود در منزل روح و قلب و ظهور کمالات مربوط به آن در عبد است. در مرتبه نفس و منازل مربوط به آن، توصیه اکید این است که «یا ایها الذین آمنوا علیکم انفسکم»؛ در خود باشید و با خود باشید که راه همین است.
پس توجه به خود و رعایت آداب مربوط به آن، براى طى مسیر الى الله تعالى شرط است، ولى پس از عبور از گردنه هاى این راه و گشایش درهاى مراتب و منازل پس از آن و ورود در منزل روح و قلب، که اولین فتح انجام پذیرفته است، دیگر نفسى وجود ندارد. یا در برابر روح و قلب چیز قابلى نیست تا عرض اندام نماید. اول درجه خلاص آدمى از طبیعت و دامگه حادثه حاصل شده است.
پس فتح عبارت است از ظهور کمالات شایسته انسانى که با گذر از منزل نفس و حدود و مقیّدات آن و ورود به کمالات روح و قلب، اولین مرتبه آن حاصل مى شود.